Geen categorie

Stella Groep: vijf koplopers bundelen krachten om de energietransitie van gebouw tot gebied te versnellen 

De WarmteTransitieMakers, De Groene Grachten, Greenvis, Endor Energy en Het Nederlands Instituut voor Warmtetransitie (NIWT) bundelen hun krachten in Stella Groep: het eerste bedrijvencollectief om de verduurzaming van de gebouwde omgeving te versnellen.  

Onze gedeelde uitdaging 

Acht miljoen gebouwen in Nederland stoken nog op aardgas. Netcongestie remt groei en verduurzaming. Warmtenetten en energiesystemen zoeken hun plek in wijken en op bedrijventerreinen. Toch sluiten plannen op gebouw- en gebiedsniveau vaak niet goed op elkaar aan. Gemeenten, eigenaren en ontwikkelaars weten wat er moet gebeuren, maar stuiten keer op keer op hetzelfde probleem: de juiste kennis en capaciteit zitten versnipperd bij verschillende partijen. Stella Groep biedt de oplossing.  

Wat is nieuw? 

Onze vijf organisaties blijven gewoon bestaan en werken door aan ieders missie. Wat nieuw is: dankzij onze structurele samenwerking  ontwikkelen we complete oplossingen voor het verduurzamen van gebouwen en gebieden, zoals onze gecombineerde aanpak voor een historische wijk in Zwolle en het stadscentrum van Haarlem.  Opdrachtgevers houden hun vertrouwde aanspreekpunt en krijgen daar de slagkracht van het hele collectief bij. 

Wij zijn Stella Groep 

Door onze krachten te bundelen zijn wij een robuuste partner over de volle breedte van de energietransitie. Met meer dan 80 collega’s ontzorgen wij overheden, gebouweigenaren, ontwikkelaars, netbeheerders, warmtebedrijven, uitvoerders en andere maatschappelijke opdrachtgevers bij het verduurzamen van gebouwen, gebieden en hun energiesystemen. Van kennisopbouw en beleidsvorming tot participatie, ontwerp op gebouw- en gebiedsniveau en begeleiding van de uitvoering. Stella Groep is er voor iedereen die stappen wil zetten in de energietransitie. Eén vertrouwd aanspreekpunt met alle aanvullende kennis en capaciteit direct beschikbaar 

Vijf organisaties, één missie 

Stella is het Latijnse woord voor ster: het oudste navigatiemiddel van de mensheid. Al eeuwenlang bieden sterren houvast en richting. Ze helpen om koers te bepalen en mensen vooruit te brengen. Vanuit die gedachte is Stella Groep ontstaan. Jouw kompas in de energietransitie. 

  • De WarmteTransitieMakers gidsen gemeenten en partners door de warmtetransitie: van visie en planvorming tot uitvoering, met oog voor beleid, techniek én bewoners. 
  • De Groene Grachten bewijst al ruim tien jaar dat zelfs de oudste gebouwen van Nederland kunnen verduurzamen, van eerste verkenning tot en met uitvoering. Want: ‘Als het hier kan, dan kan het overal.’ 
  • Greenvis ontwerpt en ontwikkelt integrale warmte- en koudesystemen, zodat elke keuze onderbouwd, transparant en toekomstbestendig is. 
  • Endor Energy doorbreekt netcongestie en versnelt verduurzaming, uitbreiding en elektrificatie op bedrijventerreinen. 
  • NIWT leidt de professionals op die de transitie mogen waarmaken, met actuele kennis direct uit de praktijk. 

Samen zorgen we ervoor dat plannen niet alleen kloppen op papier, maar ook uitvoerbaar zijn in de praktijk.

Zo ontwikkel je de vaardigheden van een regisseur in de warmtetransitie

Gemeenten werken al enkele jaren aan de warmtetransitie. Veel teams hebben ervaring opgedaan met wijkanalyses, plannen van aanpak, gesprekken met bewoners en het organiseren van samenwerkingen met corporaties, netbeheerders en marktpartijen. De afgelopen periode is de focus verschoven: van plannen maken naar plannen uitvoeren.

Juist in deze fase worden vragen concreter en raken keuzes direct aan bewoners, bedrijven en partners. Dit vraagt om teams en beleidsadviseurs die overzicht houden, richting geven en kunnen schakelen in een speelveld waarin veel tegelijk beweegt.

In de uitvoeringsfase merken we dat samenwerking bepalender wordt dan ooit. Corporaties, warmtebedrijven, bewoners, VvE’s en netbeheerders hebben elk hun eigen tempo, processen en verplichtingen. Regie voeren betekent dan niet dat je alles zelf doet, maar dat je het geheel overziet, keuzes uitlegbaar maakt en zorgt dat iedereen vanuit dezelfde informatie werkt. Onzekerheid hoort daarbij; de kunst is om deze niet weg te poetsen, maar goed te begeleiden.

De puzzelstukken uit de dagelijkse praktijk van de warmtetransitie

Vanuit deze praktijk ontwikkelden we de cursus Regisseur in de Warmtetransitie. Niet om deelnemers op te leiden tot technici, maar om ze te versterken in vier domeinen die dagelijks samenkomen. Door inzicht te krijgen in hoe juridisch, technisch, financieel en sociaal elkaar beïnvloeden, voel je je zekerder in gesprekken met partners en bestuurders. Dat is precies wat in deze fase hard nodig is.

  1. De rol van de gemeente

We gaan in op de rol van de gemeente: hoe het warmteprogramma en het uitvoeringsplan zich verhouden tot andere beleidsstukken en gebiedsontwikkelingen. Ook wordt ingegaan op de juridische rol en de instrumenten waarover gemeenten beschikken, zoals de aanwijsbevoegdheid en de ruimte die ontstaat met de Omgevingswet, WGIW en WCW. Voor veel adviseurs is dit waardevol, omdat zij dagelijks schakelen tussen beleid, juridische kaders en bestuurlijke keuzes. Niet alleen de instrumenten zelf zijn van belang, maar vooral het inzicht wanneer je ze inzet en hoe je dat proces zorgvuldig vormgeeft.

 

  1. Techniek, isolatie en individuele oplossingen

Ook word je ondergedompeld in de techniek, isolatie en kosten van individuele oplossingen. Onderwerpen zoals bouwfysica, temperatuurvraag, warmtepompen en de businesscase voor bewoners komen uitgebreid aan bod.

Adviseurs hoeven geen technische experts te worden, maar het helpt enorm om de hoofdlijnen te begrijpen: wanneer werkt lage temperatuurverwarming wél, wanneer niet, en wat betekent dat voor kosten en planning? Gemeenten staan hierbij vaak voor de vraag: hoe stimuleer je inwoners op een realistische manier? En hoe ga je om met wijken waar all-electric oplossingen of netcongestie een rol spelen?

 

  1. Collectieve systemen en warmtekavels

Vervolgens verschuift het perspectief naar collectieve systemen. Deelnemers leren over warmtesystemen, ontwerpprincipes, warmtebronnen, opslag en kostendrijvers. Ook de processtappen voor het ontwikkelen van een warmtenet en het maken van een warmtekavelstrategie worden behandeld.

Veel gemeenten lopen tegen de vraag aan of ze moeten kiezen voor een collectieve oplossing of individuele maatregelen. Een keuze die niet alleen technisch is, maar ook draait om publieke waarden, risico’s en governance. De cursus helpt om dit soort afwegingen met partners vorm te geven en het besluitvormingsproces transparant te houden.

 

  1. Perspectieven van partners en belanghebbenden

De besluitvorming van woningcorporaties, VvE’s, bewoners, bedrijven, maatschappelijk vastgoed en warmtebedrijven komt uitgebreid aan bod. Juist in de uitvoeringsfase zie je hoe verschillend belangen, prikkels en tempo’s kunnen zijn. Door deze perspectieven te doorgronden, kun je als adviseur beter verbinden, het gesprek openhouden en realistische keuzes voorleggen. Dit is essentieel in een proces waarin onzekerheid normaal is, maar waarin bewoners wél behoefte hebben aan duidelijkheid.

Juist de combinatie van juridisch, technisch, financieel én sociaal maakt dat professionals zich zekerder voelen in hun rol. Niet omdat ze alles tot in detail moeten weten, maar omdat ze begrijpen hoe de puzzelstukken elkaar beïnvloeden en welke afwegingen logisch zijn om op welk moment te maken. Het geeft rust, richting en handelingsperspectief: richting bewoners, richting partners én richting bestuurders. Ontdek meer over de cursus Regisseur in de warmtetransitie. 

Wil je maandelijks warmtetransitie nieuws en inspiratie in de je inbox? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief!

Nieuwsbrief
NIWT Energie Opleiding

Waarom elke gemeentelijk beleidsadviseur baat heeft bij diepgaande kennis over warmtenetten

De warmtetransitie vraagt veel van gemeenten. Niet alleen op het gebied van strategie en beleid, maar juist ook in de praktische vertaling naar haalbare, betaalbare en gedragen oplossingen in buurten en wijken. Warmtenetten spelen daarin een steeds belangrijkere rol. Maar hoe ontwikkel je zo’n warmtenet nu écht goed? Hoe maak je de juiste keuzes in techniek, financiën, stakeholders en regelgeving?

Veel beleidsadviseurs merken dat ze wél verantwoordelijk zijn voor de regie, maar niet altijd de technische of financiële diepgang hebben om dit met vertrouwen te doen. Precies daar sluit de NIWT‑cursus Ontwikkelen van Warmtenetten op aan.

Veel adviseurs herkennen dat ze soms met een achterstand aan tafel zitten. Marktpartijen hebben vaak jarenlange ervaring; gemeenten moeten die kennis in veel kortere tijd opbouwen. Daarom is verdieping niet alleen prettig, maar ook noodzakelijk om je rol als publieke regisseur volwaardig te kunnen pakken.

De verdieping die elke beleidsadviseur verder helpt

De cursus Ontwikkelen van Warmtenetten geeft je precies de kennis en tools waarmee je als beleidsadviseur met zichtbaar meer zelfvertrouwen en inhoudelijke scherpte aan tafel zit. Je duikt op een toegankelijke manier in alle technische onderdelen van een warmtenet. Van bron en distributie tot levering, opwek en afgifte. Je ontdekt hoe je zelf kunt rekenen aan warmtevraag, verliezen, capaciteit en dimensionering. Je krijgt helder inzicht in financiële modellen, kostenopbouw, businesscases en exploitatie, en leert stap voor stap hoe een warmtenet zich ontwikkelt van eerste haalbaarheidsidee tot daadwerkelijke realisatie.

Bovendien krijg je praktische handvatten om marktpartijen, voorstellen en offertes met een veel beter oog voor detail te beoordelen. En terwijl je dat doet, leer je ook hoe regelgeving en publieke waarden het ontwerp en de keuzes binnen een warmtenet beïnvloeden. Zo groei je uit tot een stevige, goed geïnformeerde regisseur in de warmtetransitie.

Uniek is dat de opleiding theorie combineert met realistische casuïstiek. Daardoor leer je niet alleen hoe het werkt, maar vooral hoe je het toepast in gesprekken met bestuurders, adviseurs en marktpartijen.

De warmtetransitie wacht niet en jouw rol wordt alleen maar belangrijker. De cursus Ontwikkelen van Warmtenetten helpt je om snel de kennis op te bouwen die nodig is om sterke keuzes te maken, plannen beter te beoordelen en volwaardig richting te geven aan lokale ontwikkelingen.

 

Wil je maandelijks warmtetransitie nieuws en inspiratie in de je inbox? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief!

Nieuwsbrief

5 nieuwe spelregels voor de warmtetransitie in jouw gemeente

Nieuwe wetgeving geeft gemeenten meer verantwoordelijkheden, instrumenten én verwachtingen om woningen en gebouwen richting duurzame warmte te begeleiden. Als opleidingsinstituut zien we dagelijks hoeveel kennis nodig is om dit goed te doen. Daarom zetten we vijf essentiële inzichten voor je op een rij. Kennis die je helpt om sterker, gerichter en met meer vertrouwen te werken aan de warmtetransitie in jouw gemeente.

1.    Een centrale regierol voor gemeenten dankzij de Wet collectieve warmte (Wcw)

De Wcw vervangt de oude Warmtewet en geeft gemeenten een veel centralere rol in de ontwikkeling van warmtenetten. De wet bepaalt dat niemand warmte mag leveren of transporteren zonder expliciete toestemming van de gemeente. Bovendien moeten warmtebedrijven voortaan voor minimaal 50% in publieke handen zijn. Dat zorgt voor meer grip op betaalbaarheid, transparantie en leveringszekerheid.

Een belangrijk instrument binnen deze wet zijn de warmtekavels: door de gemeente vastgestelde gebieden waarbinnen één aangewezen warmtebedrijf verantwoordelijk wordt voor levering en transport. Dit roept regelmatig de vraag op hoe dit zich verhoudt tot het warmteprogramma. In de praktijk vormt het warmteprogramma de strategische onderbouwing: hier bepaal je waar, op welke termijn en met welke oplossing je de warmtetransitie inzet. Warmtekavels volgen daarna in de juridische lijn van aanwijzing. Zo versterken beide instrumenten elkaar.

Gemeenten vragen zich vaak af wat de nieuwe eigendomseisen betekenen voor lopende concessies. De Wcw regelt dat bestaande netten in principe nog 14 tot 30 jaar geëxploiteerd mogen worden, waardoor er tijd is om samen met warmtebedrijven afspraken te maken over eigendom, governance en tarieftransparantie.

2.    Het warmteprogramma als verplicht en bepalend instrument voor de uitvoeringsstrategie

Met de invoering van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) krijgt het warmteprogramma een juridisch verankerde status onder de Omgevingswet. Gemeenten moeten hierin vastleggen wanneer welke gebieden van het aardgas af gaan en welke alternatieven worden ingezet, inclusief onderbouwing van haalbaarheid, betaalbaarheid en participatie. De Wgiw zal naar verwachting gefaseerd in werking treden vanaf 1 juli 2026. Omdat dit instrument nieuw is en inhoudelijk veel vraagt, heeft het Rijk gemeenten extra tijd gegeven om het warmteprogramma zorgvuldig op te stellen. Gemeenten mogen dit programma uiterlijk 31 december 2027 vaststellen. Zo ontstaat ruimte voor participatie, technische onderbouwing en het doorlopen van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure.

Een veelgestelde vraag is welke gegevens je minimaal nodig hebt voor zo’n robuust programma. De Handreiking Warmteprogramma geeft hiervoor een helder kader: warmtevraag, isolatieniveaus, alternatieven per buurt, netcapaciteit, bronnenpotentie, kostenramingen, bewonersaanpak en planningskaders. Deze handreiking wordt breed gebruikt in gemeenten en wordt door het NPLW en VNG actief ondersteund.

 

3.    Warmtetarieven zijn voortaan gebaseerd op werkelijke kosten

Een grote verandering binnen de Wcw is dat warmtetarieven niet langer worden gekoppeld aan de gasprijs, maar aan de werkelijke kosten van aanleg, onderhoud en exploitatie. Dat maakt warmtenetten voorspelbaarder en transparanter voor bewoners én helpt gemeenten om beter te sturen op betaalbaarheid.

Tot de nieuwe systematiek volledig is ingevoerd, blijft de ACM jaarlijks de maximale warmtetarieven bepalen. Deze tarieven blijven nu nog gebaseerd op het gasreferentieprincipe, maar de overgang naar kostengebaseerde tarieven is al in gang gezet via de nieuwe Wcw. Gemeenten maken in de praktijk vaak gebruik van de jaarlijkse ACM‑tariefbesluiten om hun financiële analyses te onderbouwen.

Veel beleidsmedewerkers vragen zich af of er een landelijke methodiek komt voor het doorrekenen van kosten. De verwachting is dat het Besluit collectieve warmte (Bcw), momenteel in toetsing bij de ACM, hiervoor belangrijke richting gaat geven.

 

4.    De Energiewet bundelt regels voor elektriciteit en gas

De nieuwe Energiewet moderniseert de energie­markt en brengt de oude Elektriciteitswet en Gaswet samen. De wet introduceert o.a. cable pooling, waarmee meerdere installaties op één netaansluiting kunnen worden aangesloten.  Dat helpt bij het omgaan met netcongestie, een factor die voor veel gemeenten bepalend is bij de keuze tussen collectieve en all-electric oplossingen.

Toch verwachten sommige gemeenten dat de Energiewet hen meer directe invloed op netbeheerders geeft. In de praktijk blijft formele stuurkracht beperkt, maar de wet versterkt wél de noodzaak tot integrale afstemming: warmteprogramma’s worden steeds vaker verbonden met regionale energie-infrastructuurplannen. Samenhang tussen isolatiemaatregelen, warmteopties en netverzwaring wordt daarmee geen keuze maar een vereiste.

 

5.    Verduurzaming vraagt steeds meer datagedreven besluitvorming

Naast de wetswijzigingen verandert ook de informatievoorziening in het energiedomein. Zo worden digitale (slimme) meters verplicht gesteld, waardoor datakwaliteit over energiegebruik, piekbelasting en verbruiksprofielen sterk verbetert.

Voor gemeenten is dit belangrijk omdat:

  • warmtescenario’s nauwkeuriger worden,
  • monitoring van prestaties van warmtenetten verbetert,
  • gesprekken met bewoners en warmtebedrijven meer onderbouwd kunnen plaatsvinden.

Daarnaast werkt het Rijk aan verdere uitwerking van het Besluit collectieve warmte, dat de uitvoerbaarheid van de Wcw concretiseert. Dit besluit wordt getoetst door de ACM en vormt een belangrijke basis voor de praktijk van vergunningverlening, toezicht en kwaliteitseisen.

Wat gemeenten niet mogen: herleidbare data van individuele huishoudens opvragen. Netbeheerders en leveranciers mogen verbruiksgegevens namelijk alleen gebruiken binnen de spelregels van de Energiewet en de AVG. Uitlezen is bovendien wettelijk begrensd (bijvoorbeeld maximaal één keer per dag door de netbeheerder), en bewoners kunnen het automatische uitlezen laten uitzetten.

 

Van facilitator naar mede-regisseur

Waar je eerder vooral faciliteerde, ben je nu mede‑regisseur van de warmtetransitie. Dat vraagt om verdieping in wetgeving, techniek, participatie én governance. Opleiden, bijleren en ervaring uitwisselen met collega’s uit andere gemeenten wordt daarmee belangrijker dan ooit.

Bij NIWT helpen we je om deze complexe materie begrijpelijk, toepasbaar en praktijkgericht te maken zodat jij binnen jouw gemeente het verschil kunt maken. Ontdek ons cursusaanbod.

Wil je maandelijks warmtetransitie nieuws en inspiratie in de je inbox? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief!

Nieuwsbrief

Aan de slag in de warmtetransitie? Dit moet je weten

De warmtetransitie is niet alleen groots en complex, maar ook interessant en inspirerend. Het NIWT zet op een rij wat je als (startende) professional moet weten als je aan de slag gaat in dit werkveld.

 

Wat is de warmtetransitie?

Nog 95% van de Nederlandse huishoudens is aangesloten op aardgas. De warmtevoorziening van woningen is daarmee verantwoordelijk voor 11% van de totale CO2-uitstoot in Nederland. De warmtetransitie heeft tot doel om de gebouwde omgeving te voorzien van duurzame warmte (en koeling), en levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de landelijke klimaatdoelstelling: een klimaatneutrale samenleving in 2050.

In sneltreinvaart expert

Steeds meer professionals zijn inmiddels dagelijks aan de slag met de warmtetransitie. Een complexe uitdaging, waarvoor je naast specialistische expertise ook allerlei praktische en strategische skills nodig hebt. Daarom zet het NIWT zich in om mensen in deze sector te voorzien van relevante en praktijkgerichte opleidingen en cursussen. Onze 3 belangrijkste inzichten voor startende professionals op een rij:

1. De opgave is ingewikkeld én interessant

De warmtetransitie is groots en complex: er zijn veel partijen bij betrokken en uiteindelijk raakt de beweging naar een aardgasvrije gebouwde omgeving elke Nederlander. De diversiteit aan stakeholders en de maatschappelijke impact maken de warmtetransitie een spannend en ingewikkeld speelveld – maar ook een interessant en inspirerend werkterrein. Waar vinden de verschillende partners van lokale warmteprojecten een gedeelde ambitie? Hoe maken we bewoners enthousiast? Wat zijn de vernieuwende initiatieven die klaar zijn voor de toekomst?

Als professional in de warmtetransitie sta je voor een leuke en leerzame opgave, die vraagt om visie, durf, daadkracht, leiderschap en een stevige dosis overtuigingskracht. Bij het NIWT noemen we dat “Transitievaardigheden.” Samen met andere koplopers ga je aan de slag om technische, financiële, organisatorische en juridische vraagstukken op te lossen en steeds van elkaar te leren over wat er werkt (en wat niet!).

2. Er is geen one size fits all

De warmtetransitie is een ingrijpende verandering waarvoor verschillende oplossingen mogelijk zijn. Elk project is maatwerk: de lokale situatie is altijd het uitgangspunt. Het potentieel van aquathermie en geothermie in Nederland is enorm, maar niet in elke regio ligt de inzet voor de hand. Er zijn hoge verwachtingen van waterstof, maar de grootschalige toepassing in de bestaande bouw laat nog op zich wachten. Ook de organisatorische modellen voor de lokale warmtetransitie zijn niet eenduidig. Hoe vervuld de gemeente haar rol? Welke woningcorporaties committeren zich aan een warmtenet? Welke publieke en private partijen worden aangehaakt?

De keuze voor de juiste lokale oplossing is een puzzel. De dynamische ontwikkelingen in de warmtetransitie betekenen dat er waarschijnlijk ook nooit een one size fits all oplossing zal ontstaan. Maar dat maakt het werkveld natuurlijk ook zo fascinerend en inspirerend. Je blijft continu leren en groeien!

3. Stakeholdermanagement is key

Het succes van de warmtetransitie valt of staat met de samenwerking tussen verschillende betrokkenen: gemeenten, woningcorporaties, warmteproducenten, energieleveranciers, netbeheerders, bouwbedrijven, ondernemers, bewoners… Stakeholdermanagement is het codewoord voor professionals die vaart willen maken met aardgasvrije projecten. Waar liggen de belangen van de verschillende partijen? Wat is het gezamenlijke belang? Welke rollen, taken en verantwoordelijkheden zijn er dan mogelijk?

Stakeholdermanagement vereist inhoudelijke kennis én praktische vaardigheden. Hoe breng je het speelveld in kaart? Welke belangen spelen er? Op welke manier activeer je de diverse stakeholders? Welke rol kies je als professional: pak je zelf het podium, of mobiliseer je je netwerk? Heb je oog voor verschuivende belangen en doelen? De expertises en ervaringen van vakgenoten en doorgewinterde specialisten zijn onmisbaar om steeds stappen vooruit te zetten.

Bij NIWT zien we dat professionals in de warmtetransitie deskundige doeners zijn die aan de slag gaan met concrete uitdagingen, die continu werken aan kennis en vaardigheden, en die de juiste (kennis)partners opzoeken om verder te komen.

Wil jij als professional het verschil maken in de warmtetransitie? Bekijk dan onze opleiding “Professional in de warmtetransitie” een programma dat de unieke combinatie biedt van brede kennis over het werkveld en je helpt met het ontwikkelen van transitievaardigheden.

 

Wil je maandelijks warmtetransitie nieuws en inspiratie in de je inbox? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief!

Nieuwsbrief

Een sector in beweging: waarom de warmtetransitie de sector is voor starters en zij-instromers

De warmtetransitie is een van de grootste maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. Gemeenten, bedrijven en bewoners werken samen aan een toekomst waarin Nederland aardgasvrij wordt verwarmd. Dit biedt niet alleen kansen voor verduurzaming, maar ook voor mensen die op zoek zijn naar een nieuwe carrière. De warmtetransitie is als een grote puzzel, waarbij jouw kennis en vaardigheden het ontbrekende stukje kunnen zijn.

Een groeiende markt

De overstap naar een nieuwe sector kan spannend zijn, maar in de warmtetransitie wordt er veel waarde gehecht aan diverse achtergronden. Of je nu uit de bouw komt, een economische studie hebt gedaan, of een carrière in de zorg achter de rug hebt: jouw ervaring kan van grote waarde zijn. Het werk in de warmtetransitie is namelijk breed en gaat verder dan alleen techniek. Gemeenten hebben sterke en realistische plannen nodig, bedrijven zoeken specialisten en bewoners willen goede begeleiding.  Goede communicatie, procesmanagement en creatieve oplossingen zijn dus minstens zo belangrijk.

Innovatie en samenwerking staan centraal

De warmtetransitie is geen individuele uitdaging, maar een gezamenlijke missie. Overheden, bedrijven en kennisinstellingen werken samen aan slimme oplossingen. Dit betekent dat je vaak in multidisciplinaire teams werkt, waar je veel kunt leren van anderen. Bovendien is er veel ruimte voor innovatie: van nieuwe warmtenetten tot innovatieve financieringsmodellen en participatietrajecten.

Gun jezelf een vliegende start

Of je nu een starter bent of een zij-instromer, de warmtetransitie biedt talloze mogelijkheden om je talenten in te zetten en een carrière op te bouwen in een sector die groeit, impact maakt en continu in ontwikkeling is. Om optimaal gebruik te maken van de kansen in de warmtetransitie, is goede scholing essentieel. Er zijn bij het Nederlands Instituut voor Warmtetransitie dan ook verschillende cursussen beschikbaar voor verschillende kennisniveaus. Gun jezelf een vliegende start!

Regisseur in de warmtetransitie

Klassikaal | 3 dagen | 3499,- euro (ex. BTW)

Na deze cursus:

  • Begrijp je hoe gemeentelijke processen en juridische kaders zoals de Omgevingswet samenhangen met warmtebeleid en uitvoeringsplannen.
  • Kun je de kavelsystematiek toepassen en weet je hoe instrumenten als WGIW en WCW hierin passen.
  • Heb je inzicht in technische oplossingen voor individuele woningen, zoals isolatie en warmtepompen.
  • Begrijp je de werking en opbouw van collectieve warmtesystemen, inclusief ontwerpprincipes, warmtebronnen, opslag en wijktypologie.
  • Kun je financiële afwegingen maken op basis van OPEX en CAPEX van verschillende systeemcomponenten.
  • Heb je zicht op het besluitvormingsproces van alle betrokken partijen: gemeenten, woningcorporaties, bewoners/VvE’s en warmtebedrijven.
  • Ben je beter in staat om als gemeente regie te voeren, keuzes te maken en samenwerkingen aan te gaan die lokaal werken.
Bekijk de cursus

Professional in de warmtetransitie

Klassikaal | 5 dagen | 4.849,- euro (ex. BTW)

Na deze cursus:

  • Heb je de warmtetransitie vanuit verschillende perspectieven onderzocht en is al je kennis up-to-date;
  • Ben je op de hoogte over mogelijke warmteoplossingen en het ontwikkelen van een duurzame bronnenstrategie;
  • Weet je meer over de rol van energiecoöperaties en bewonersinitiatieven, en weet je hoe je bewonersparticipatie vorm kunt geven;
  • Heb je een duidelijk beeld van de financierende partijen, hun rol en het opstellen van een sluitende businesscase;
  • Ben je op de hoogte van de huidige wet- en regelgeving en de nieuwe warmtewet;
  • Heb je een eigen visie op de energietransitie die je krachtig kunt overbrengen door sterk persoonlijk leiderschap.
Bekijk de cursus

NIWT Energie Opleiding

25 afkortingen die je moet kennen om de warmtetransitie te doorgronden

Bij de warmtetransitie spelen ingewikkelde maatschappelijke, technische, juridische en organisatorische vraagstukken. De hoeveelheid terminologie die je in de warmtetransitie tegenkomt kan daardoor duizelingwekkend zijn. NIWT zet de betekenis en context van de belangrijkste afkortingen op een rij.

De landelijke doelstelling om woningen en andere gebouwen uiterlijk in 2050 aardgasvrij te verwarmen, betekent dat de warmtetransitie inmiddels hoog op de agenda staat bij gemeenten, provincies, waterschappen, energieleveranciers, woningcorporaties en andere betrokkenen. De opgave is omvangrijk, ingrijpend en multidisciplinair, en brengt allerlei complexe thema’s en issues mee. Rond alle ontwikkelingen is inmiddels ook een scala aan afkortingen ontstaan. Het NIWT, het onafhankelijke kennis- en opleidingsinstituut voor de warmtetransitie, gidst je door de veelgebruikte begrippen.

De warmtetransitie: van regionaal naar lokaal

In de route naar aardgasvrij wonen worden regionale en lokale doelstellingen doorvertaald naar concrete plannen voor wijken. RES, TVW en WUP zijn de kernwoorden.

  • RES: Regionale Energiestrategie, het beleidsstuk van de energieregio met de visie op de energietransitie.
  • TVW: Transitievisie Warmte, het beleidsstuk van de gemeente met de visie op de warmtetransitie.
  • WUP: Wijkuitvoeringsplan, het beleidsstuk van de gemeente met een plan voor de warmtetransitie van een wijk.

Het wat en hoe van warmtenetten

De aanleg van warmtenetten is een belangrijke route naar de klimaatneutrale gebouwde omgeving. Een warmtenet zorgt voor een efficiënte koppeling tussen de beschikbare lokale bronnen en de afnemers. Er zijn verschillende aspecten aan de collectieve aanpak: van de beschikbare bronnen tot de technische installaties.

  • ZLT, LT, MT, HT: zeer lage temperatuur, lage temperatuur, midden temperatuur en hoge temperatuur, de mogelijke temperatuurniveaus van warmtenetten. Vanuit WarmingUp, een samenwerking tussen partners die zich inzetten voor collectieve systemen die de warmtetransitie te versnellen, is een rapportage gemaakt met eenduidige definities van de verschillende begrippen.
  • TEA, TED, TEO: thermische energie uit afvalwater (TEA), drinkwater (TED) en oppervlaktewater (TEO), het gebruik van aquathermie als lokale duurzame bron voor een warmtenet.
  • WKO: warmte-koude-opslag, een energiesysteem waarbij gebruik wordt gemaakt van ondiepe aardwarmte om warmte en koude aan een woning of gebouw te leveren. Een WKO kan onderdeel zijn van een warmtenet.
  • WP: warmtepomp, een elektrische installatie die warmte onttrekt aan de lucht, de bodem of grondwater en aardgasvrije verwarming mogelijk maakt. In modulaire warmtesystemen worden luchtwarmtepompen ingezet als eerste stap naar een lokaal warmtenet.

De financiële zaken

Betaalbaarheid is een belangrijk thema in de warmtetransitie. Voor de ontwikkeling van warmtenetten betekent dat bijvoorbeeld: een goede businesscase doorrekenen, en waar mogelijk gebruik maken van subsidies.

  • Buca, de businesscase, een financieel model waarin alle investeringen, herinvesteringen, afschrijvingen, onderhoudskosten en inkomsten gedurende de looptijd van een warmtenet worden verwerkt. Een businesscase is in eerste instantie bedoeld als basis voor gesprekken tussen een woningcorporatie en een warmtebedrijf. Maar de methodiek is ook bruikbaar voor gemeenten, provincies en andere partijen die een rol spelen bij aardgasvrije projecten. Bij het Expertisecentrum Warmte vind je een template om een businesscase te maken.
  • CAPEX: capital expenditures, de vereiste investeringen in de kosten voor een project.
  • OPEX: operational expenditures, de operationele kosten voor een project.
  • BAK: de bijdrage aansluitkosten, de eenmalige aansluitkosten per gebouw om aan te sluiten op het warmtenet. Afnemers van stadsverwarming betalen vaste kosten voor de aansluiting en variabele kosten voor het verbruik. De ACM stelt de maximale variabele warmtetarieven vast, die (vooralsnog) zijn gekoppeld aan de gasprijzen.
  • SDE: Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++), een subsidieregeling van de rijksoverheid voor ondernemingen en organisaties om initiatieven die bijdragen aan CO2-reductie te ondersteunen en stimuleren. De SDE++-subsidie richt zich in 2022 onder andere op hernieuwbare warmte, zoals zonthermie, en CO2-arme warmte, waaronder aquathermie en geothermie.
  • PAW: Programma Aardgasvrije Wijken, een landelijk subsidie- en leerprogramma om bestaande woonwijken aardgasvrij te maken. Het programma ondersteunt onder meer tientallen proeftuinen.

De techniek achter de warmtetransitie

Een warmtenet transporteert warmte via ondergrondse leidingen naar woningen en andere gebouwen. Het netwerk brengt verschillende technische componenten samen om de juiste warmte af te leveren.

  • WOS: warmteoverdachtstation, een collectieve voorziening in een wijk die stadsverwarming onder de juiste druk transporteert richting afnemers.
  • WAS: warmteaangiftestation, een installatie waarmee een warmtenet warmte en/of warm tapwater levert aan de binneninstallatie van een grootzakelijke afnemer van stadsverwarming.
  • AF: afleverset (of afgifteset), een installatie waarmee een warmtenet warmte en/of warm tapwater aflevert aan de binneninstallatie van een huishouden of kleinzakelijke gebruiker. De afleverset wordt meestal gemonteerd in de ruimte voor een cv-installatie.
  • WEQ: woonequivalenten, het aantal woningen dat is aangesloten op een warmtenet, of het equivalent daarvan als het gaat om andere soorten gebouwen.

Succesfactoren voor de warmtetransitie

De warmtetransitie roept diverse organisatorische en juridische vraagstukken op, die een grote impact hebben op het succes van initiatieven, plannen en projecten.

  • PPS: publiek-private samenwerking, een veel gebruikte aanvliegroute om een warmtenet te ontwikkelen. De samenwerking gaat veel verder dan de traditionele inkoop van marktdiensten, of de aanbesteding van projectwerkzaamheden.
  • VEWA: Veiligheidsvoorschriften Warmte, regels voor veiligheid die zijn opgesteld door de warmtebedrijven van brancheorganisatie Energie-Nederland. Bedrijven die zich bezighouden met de installaties voor warmtelevering werken volgens deze veiligheidsvoorschriften.
  • WCW: Wet Collectieve Warmtevoorziening, een wetsvoorstel voor de herziening van de Warmtewet van 2014. De wet, die naar verwachting ingaat in januari 2026, heeft tot doel om de groei van collectieve warmtesystemen te ondersteunen, de transparantie over de tarieven voor stadsverwarming te waarborgen, de vereisten voor leveringszekerheid aan te scherpen en de verduurzaming van warmtenetten te stimuleren.

Dieper duiken in de betekenis en context van de warmtetransitie? De NIWT-e-learning “Introductie in de warmtetransitie” leert je de rode draad van de Nederlandse warmtetransitie. 

Collectieve of individuele warmte-oplossing: hoe maak je de juiste keuze?

De afweging tussen een collectieve of individuele warmtevoorziening is vaak de eerste keuze die gemaakt moet worden in de overgang naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Daarvoor bestaat geen standaard succesformule. We zetten op een rij waar je zeker aan moet denken om als professional de juiste keuze te maken.

Ken de unieke warmtevraag

De juiste aanpak van de lokale warmtetransitie is altijd maatwerk. Iedere buurt of wijk is immers uniek en kent een eigen samenstelling van utiliteitsgebouwen en woningen. Het startpunt voor het keuzeproces is de concrete warmtevraag: hoeveel warmte is er nodig? Deze wordt bepaald door het aantal huishoudens in een gebied en de mate van isolatie van de woningen en gebouwen. Zo is een all-electric individuele oplossing alleen mogelijk wanneer de woningen voldoende geïsoleerd zijn. Onderzoeken of een collectief warmtenet uit kan, is alleen de moeite waard als er in een gebied voldoende potentiële afnemers zijn om de benodigde investering terug te kunnen verdienen.

Lage- of midden-, of hoge temperatuur?

De rijksoverheid gaat ervan uit dat alle naoorlogse woningen geschikt kunnen worden gemaakt voor een aardgasvrije oplossing met een temperatuurniveau van 50 0C of lager. Bij deze richtlijn geeft de overheid ook een overzicht van isolatiewaarden waarmee 50 0C of lager inderdaad voldoende is.

Om de mogelijkheden voor een warmtenet te verkennen dient ook in een vroeg stadium gekeken te worden naar de aanwezigheid van duurzame warmtebronnen. Is er voor een specifiek gebied een warmtebron (bijvoorbeeld industrie met restwarmte) in de buurt? Wat zijn de lokale mogelijkheden voor de inzet van relatief nieuwe bronnen zoals geothermie en aquathermie? Welke kosten zijn daarbij te voorzien? Lijkt een combinatie van diverse bronnen nodig om de piek in de wintermaanden te kunnen opvangen? Wat is ervoor nodig om dat te organiseren? Daarbij is het ook belangrijk om naar het benodigde temperatuurniveau te kijken. Sommige duurzame warmtebronnen kunnen midden- of hoge temperatuur warmte leveren, maar vaak is lage temperatuur waar mogelijk efficiënter. Op korte termijn zullen (nog) niet alle woningen in een wijk verwarmd kunnen worden met lage temperatuur en is het nodig om middentemperatuur warmte te leveren óf de warmte bij elke woning op te waarderen naar een hogere temperatuur.

Impact op de openbare ruimte

Als de eerste (technische) verkenningen laten zien dat een collectieve aanpak kansrijk is op basis van de warmtevraag, dan zijn er vervolgens nog allerlei afwegingen te maken. Is er voldoende ruimte in de ondergrond? Is er sprake van een oud stadscentrum en/of een groot aantal monumentale gebouwen, waardoor de aanleg van een warmtenet of de toepassing van isolatie mogelijk erg moeilijk en kostbaar is? Ook ecologische aspecten spelen een rol. Op welke locaties is er mogelijk bomenkap nodig om de infrastructuur te realiseren? Wat zijn de milieurisico’s van warmtewinning uit oppervlaktewater?

Lokaal openbaar bestuur

Naast de mogelijke technieken, vereiste investeringen en praktische overwegingen spelen er ook politieke vraagstukken. Heeft het lokale bestuur een voorkeur voor collectieve of juist individuele oplossingen? Is de deelname van woningcorporaties een doorslaggevende factor voor de haalbaarheid van een warmtenet? Welk duurzaamheidsbeleid hanteren corporaties? Wat is het tijdspad voor verduurzaming van het corporatiebezit, zoals toepassing van isolatiemaatregelen? Hoe is het draagvlak voor warmtenetten onder bewoners? Zijn er nieuwbouwplannen waar aan collectieve warmte wordt gedacht en waar mogelijkheden zijn voor de aansluiting van bestaande bouw? Zijn er aanknopingspunten voor koppelingen met nabijgelegen industrieterreinen en/of utiliteitsgebouwen?

Keuzeproces

Professionals die zijn betrokken bij de keuze tussen een collectieve oplossing en een individuele aanpak staan voor een grote opgave. Zo’n keuze maak je niet alleen. Het gaat erom het keuzeproces te overzien, te monitoren en te ondersteunen. Welke keuzes moeten we samen maken, welke op hoofdlijnen en welke meer in detail? Welke informatie is daarvoor nodig?

In onze opleiding “Professional in de warmtetransitie” begin je al op de eerste lesdag met het maken van dergelijke opdrachten voor de fictieve stad Modahldam. Tijdens de opleiding doorloop je de verschillende processtappen voor het vormgeven van de lokale warmtetransitie. De opleiding wordt verzorgd door diverse docenten die elk hun eigen expertise inbrengen. Zo kom je alles te weten over de technische, financiële, juridische, organisatorische, strategische én communicatieve aspecten van de warmtetransitie.

NIWT als onmisbare schakel voor personeelstekort in warmtetransitie

In Nederland stonden er in het tweede kwartaal van 2023 ruim 25.000 vacatures open in het Openbaar Bestuur[1]. Daarnaast heeft het ROB in een onderzoek van Andersson Elffers Felix (AEF) becijferd dat er nog 1200 ambtenaren bij moeten voor de energietransitie.[2] Niet gek dat de spanningsindicator “Zeer Krap’ aangeeft voor alle arbeidsmarktregio’s. Inzoomend op beroepen binnen de energietransitie laat het dashboard klimaatbeleid zien dat vrijwel alle beroepen een groot tekort hebben aan arbeidskrachten.[3]

Waarom een opleidingsinstituut?

De bestaande pool en instroom vanuit universiteiten is te klein om deze vacatures in te vullen. Dat betekent dat we ook mensen uit andere sectoren nodig hebben die de overstap maken naar de energietransitie. Bijna twee jaar geleden zijn we daarom het NIWT gestart. Het NIWT helpt professionals om de juiste kennis op te doen en vaardigheden aan te leren die nodig zijn voor de energietransitie. Voor zij-instromers en “gevestigden”, voor starters, mediors en senior-experts: het diverse palet aan opleidingen sluit aan bij de fase waarin we in de transitie nu zijn beland. Deelnemers van de cursussen komen met name vanuit gemeenten, woningcorporaties en warmtebedrijven. Het NIWT zorgt dat professionals dezelfde taal spreken, dezelfde uitgangspunten hebben en we bieden handvatten om met deze kennis afwegingen te maken binnen het kader van de lokale situatie.

Ontstaansgeschiedenis

Het NIWT is opgestart vanuit de passie van Rik Koppelaar, Thijs de Booij en Michiel van der Vight, de eigenaren van De WarmteTransitieMakers. Dagelijks zetten 45 Warmtetransitiemakers zich voor hun opdrachtgevers (o.a. Overheden, woningbouwcorporaties en warmtebedrijven) in om hun missie “Duurzame warmte voor iedereen’ waar te maken.

De oprichters vroegen zich enkele jaren geleden af of het niet sneller kon, en wat de knelpunten waren in de energietransitie. En toen kwamen we al snel op de mensen uit die het moesten gaan doen. Ze hadden toen niet kunnen bedenken dat de arbeidsmarkt zo’n turbulente dynamiek zou krijgen waardoor we nu in alle arbeidsmarktregio’s in Nederland dus zowel in de aansturing vanuit centrale, regionale en lokale overheden als ook in de technische en communicatieve en participatie beroepen zo immens veel mensen nodig hebben. Universiteiten, HBO’s en MBO’s doen elke dag hun best om goede kwalitatieve studenten af te leveren op de arbeidsmarkt. En toch is het niet genoeg. We hebben dus mensen nodig uit andere sectoren die vanuit de passie voor deze transitie, soms ook ondersteund door verduurzamingstrajecten in hun eigen woningen, aan de slag willen om onze wereld ook voor onze kinderen nog bewoonbaar te houden.

Van ”instapniveau” tot expert

Het NIWT biedt diverse instapniveaus. Onze klassieker ondertussen is “Professional in de Warmtetransitie”, voor professionals die meer bagage willen om deze transitie goed te kunnen begeleiden.[4] We zien cursisten na deze intensieve opleiding, je doet deze immers naast je werk, met vertrouwen en nieuwe vaardigheden aan de slag gaan. De energietransitie is echter allang niet meer alleen behouden aan de mensen die er rechtstreeks mee te maken hebben. Vergunningverlening, communicatie -en participatiespecialisten, adviseurs, financieel specialisten, maar ook managers en ondernemers krijgen er allemaal mee te maken. Daarom geven wij ook de opleiding “Introductie in de warmtetransitie”. Een eendaagse cursus om up-to-speed te raken en dezelfde taal te spreken.[5]

Warmtenetten in publieke handen: dat vraagt veel van gemeenten

Minister Jetten kondigde eerder aan dat warmtenetten in publieke handen komen. Opeens worden 350 gemeenten betrokken bij het mogelijk eigenaarschap van warmtenetten. Hoe doe je dat dan, en hoe beoordeel je een business case? Hoe ziet het ontwikkeltraject er eigenlijk uit? Van ontwerp tot marktmodellen en realisatie, in onze cursus “Ontwikkelen van Warmtenetten” krijg je een stevig fundament om je regierol goed in te kunnen vullen.[6] Hoe fijn om te zien dat een opleiding die je ontwikkelt zo erg op de actualiteit aansluit.

Kijk voor al onze opleidingen en cursusdata op www.niwt.nl/aanbod

[1] www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie

[2] https://www.aef.nl/nieuws/onderzoek-uitvoeringskosten-klimaatakkoord

[3] https://dashboardklimaatbeleid.nl/viewer/jivereportcontents.ashx?report=arbeidsmarkt_en_scholing

[4] https://niwt.nl/aanbod/professional/

[5] https://niwt.nl/aanbod/introductie-in-de-warmtetransitie/

[6] https://niwt.nl/aanbod/ontwikkelen-van-warmtenetten/

Alle ins- en outs van de warmtetransitie in één opleiding

Leon Grevink is recent gestart bij De WarmteTransitieMakers als Adviseur Aardgasvrij en volgde bij het NIWT de opleiding “Professional in de Warmtetransitie”. Net als zoveel anderen in Nederland had hij wel de skillset om aan de slag te gaan, maar miste hij nog de inhoudelijke kennis. Met deze training leerde hij in de ins- en outs van de warmtetransitie.

Deze opleiding van hielp Leon enorm bij het feeling krijgen bij en het spreken over het onderwerp warmtetransitie. De opleiding is bedoeld voor mensen die startend zijn in de wereld van de warmtetransitie, of al wat langer actief hierin zijn, maar vanuit hun werk maar één kant van speelveld zien en ook benieuwd zijn naar de andere perspectieven.

Het stakeholderveld beter overzien

Een bijkomende aardigheid voor Leon, is dat zijn opleidingsgenoten een groot deel van het stakeholderveld vertegenwoordigen. “Collega-studenten werken als beleidsmedewerkers warmte- en energietransitie/duurzaamheid van een vooruitstrevende en een meer afwachtende gemeente, mensen van het netbeheer, energie-opwekkers, een realisator van warmtenetten en een afvaardiging van een woningcorporatie. Het aanwezig zijn bij gesprekken waarin zij, vanuit hun verschillende expertises ervaringen delen, is enorm leerzaam voor me”.

Interactieve colleges door gerenommeerde docenten

De inhoud van de opleiding bestaat 7 kennismodules met interactieve colleges waarin, naast een introductie, ook thema’s als stakeholder management, wet- en regelgeving, participatie en business cases, de revue passeren. Deze colleges worden gegeven door docenten die al jaren succesvol actief zijn in hun vakgebied. De transitievaardigheden gaan in op je persoonlijke ontwikkeling in communicatie en leiderschap.

Modahldam: een fictieve casus gebaseerd op bestaande data

Daarnaast wordt tijdens transitievaardigheden in de fictieve stad Modahldam cases uitgevoerd en rollenspellen gespeeld. Zo was Leon een keer als nieuwe beleidsambtenaar en voorzitter van een raadsvergadering vreselijk in de mangel genomen door een energieconsortium van ongeveer alle denkbare stakeholders in de gemeente, die allemaal concrete plannen hadden waar hij niets vanaf wist aan de ene kant en een nukkige wethouder aan de andere kant. Dit soort scenario’s worden ook uitgespeeld om deelnemers aan de training bewust te maken wat er allemaal kan gebeuren. Er is niet te spreken van één standaardsituatie. Ieder scenario vergt maatwerk in de aanpak. Modahldam bestaat daarom ook uit allemaal bestaande wijken uit andere steden met kloppende geo- en demografische info. Zodoende kan er met echte gegevens worden gewerkt. “We hebben zelfs de businesscase van het ‘geplande’ warmtenet proberen uit te werken.”

Volgens het AEF is berekend dat er, om alle doelstellingen voor de warmtetransitie te halen nog 4000 experts in de warmtetransitie bij moeten komen. Ondertussen lopen er genoeg mensen rond in Nederland met de vaardigheden, de passie en de drive om dit te realiseren. Het enige wat ze nog missen is kennis van het onderwerp. De opleiding “Professional in de Warmtetransitie” is bedoeld voor zowel mensen die startend zijn in de wereld van de warmtetransitie, als voor mensen die al langer actief zijn, maar vanuit hun werk maar één kant van speelveld zien en ook benieuwd zijn naar de andere perspectieven.

Back To Top